Quotes

Politicans playing dirty over displaced Bodos in BTAD: Promising Land Patta inside Forest

Quote Posted on Updated on

This is election time in Assam and political parties are not leaving any stone unturned to get as much vote as possible. If someone is promising to create 2.5 million jobs in next five years, other one is promising to protect civil and human rights of the persecuted minorities. In reality, all these hollow promises will be going to the cold storage of politicians’ conscience without a second thought. However, one such hollow promise and great deal of hypocrisy paining me since 29th of March, 2016. Deputy Chief of Bodoland Territorial Council Khampha Borgayari conducted an election meeting at a newly encroached forest village called Laimuti on 19th of March, 2016. Mr. Borgoyari promised to provide land patta along with other services to the forest dwellers who settled in the forest most recently. But to know more about his hypocrisy and political gimmick, let me take you through the village.

Three of my colleagues along with our local resource person Dan Narzary, we crossed the bamboo bridge over river Chapma a beautiful place around 10 kilometers from Runikhata under Chirang district of BTAD in Assam. River Champa is a narrow but powerful river as its water follows fast and during monsoon it becomes ferocious. A middle age man was hurling his fishing net near the bamboo bridge. The big trees in the upstream of the river made the scenario picturesque. Laimuti 1

Soon after crossing the bridge, we found a small hut on the bank of river Champa. I talked to Dhaneswar Basumatary – the owner of the hut. His family members were busy in planting tapioca tree. His son was cutting the tapioca tree into equal pieces to plants. The plant was new to me; our local resource person Dan Narzary who did his masters in Ecology, Environment and Sustainable Development from Tata Institute of Social Sciences introduced the tapioca plant as a “poverty resilient food”. The hut itself was enough to correspond to the level of poverty faced by the family. But the story of tapioca escalated the brutality of poverty and hunger. Dhaneswar Basumatary’s family was forced to move into the forest in 2005 to live such a miserable life when his 8 bighas (over a hector) of agricultural land was eroded by river Champa. Dhaneswar Basumatary is not the only victims of river erosion, many of the forest dwellers of the area were uprooted by river erosion.DSC_0073[1]

It is worthy to give a glimpse of the larger picture of erosion affected people of Assam. Study revealed that in 50 years (1950 to 2000) river Brahmaputra alone had eroded 7 percent of Assam’s total land and tens of thousands people have been displaced. Till 2015 Assam Government didn’t have any rehabilitation programme for the erosion induced IDP (Internally Displaced Persons) of the state. In March last year, Assam Government came up with a scheme called “Chief Minister Special Scheme for the Erosion Affected People”. The scheme talks about providing land as compensation for both homestead and agricultural purpose, if government land is not available cash compensation is to be offered. But the scheme remained defunct for almost a year. No effort was made by the government to disseminate the information regarding the scheme among the displaced people. We tried our best to make the affected people aware about the scheme and encouraged them to apply for compensation. But nothing happened till January 2016 and finally I filed a RTI petition seeking some crucial information like how many applications received and processed etc. Assam State Disaster Management Authority which is the nodal agency for implementation of the scheme; scandalously replied my RTI petition saying that the agency had not received any application! Later on one of my journalist friends investigated the matter and revealed that despite no promotion and advertisement, ASDMA had received a large number of applications and as the agency couldn’t deal with such huge number application. Before replying my RTI government changed the scheme through another circular. The modified scheme is equal to nothing! The government has modified it in such a way that almost no erosion induced IDP can avail any benefit under the scheme. This kind of government indifference and apathy have been pushing the erosion induced IDPs to settle generally in forest areas and to migrate into urban areas for livelihood.

We continued walking through the path recently cleared by chopping down the trees in Laimuti. Though the roots of big trees were burnt down to decompose early but are still visible thorough out the fields. Dan Narzary lamented that, being a professionally trained environmentalist he felt like crying after seeing the destruction of the forest just 10 kms away from his house. He feels that tribal people are losing their belongingness towards forest and overlooking the importance of forest conservation. He pointed out a number of factors which attributed towards this change in attitude. At one hand poor people are being uprooted by river erosion, violent conflict and they are not compensated by the state. On the other hand the government forest department is destroying the forest by partnering with smugglers. How the poor people can think about conservation of forest? Dan questions. Laimuti 2

By the time we reached the village market in Laimuti it was late afternoon. The village headman Sukur Basumatary took us to an open school. Few fixed desk benches and a pair of wooden chair-table and a tinned roof hold up by not many concrete pillars were the only infrastructure in the school. However, name of the school Rwdwmkang which means ‘uprising’ in Bodo language actually points towards the aspiration of the villagers. More than 50 students are getting educated without any government support. The villagers collect money and other resources among themselves to pay the monthly salary of Rs. 1000/- to the teacher. Around 8000 people are living in 25 forest villages in Laimuti area without a single government school, no Anganwadi centre, no health facility, no source of drinking water or any other government services. In other words, they are still living right inside the forest, where there is no presence of government.

Three out of the 25 villages faced retaliatory attack from Adivasis on 25th of December, 2014 i.e. two days after the massacre of over 70 innocent Adivasi people by suspected NDFB (S) militant in Sonitpur district of Assam. At least 23 houses in those three villages were burnt down to ashes by the miscreants. The Bodo inhabitants were forced to set up shelter camp in Laimuti market. Hundreds of terrified Bodo men, women and children had continued to live in the camp for over two months without any support from government. Chakra Basumatary one of the victim said “forget about relief, rehabilitation or compensation, no government departments including police department didn’t visited the affected villages”. When one of the civil society organizations took the victims to government office in Kokrajhar, the victims were abused by the officials and their request for compensation was out-rightly rejected.DSC_0113[1]

Mr. Khampha Borgayari who served as Deputy Chief of BTC in the previous term also never did anything to minimize their suffering, even during the toughest time of arson and forced displacement. The villagers at Laimuti said that Mr. Borgayari is now campaigning for his colleague Chandan Brahma and he has promised to provide land pattas along with other services like education, health, water etc.

If this is the fate of displaced Bodos – to protect whose right the territorial privilege was granted, then anyone can easily imagine the condition of displaced non-Bodos living in the model BTC!

 

Jaitley’s budget and the story of an Adivasi Youth

Quote Posted on

Som Murmu (27) doesn’t know what is happening in JNU or what is in the mind of HRD Minister Smriti Irani. He is also indifferent to Jaitley’s so called pro-poor, pro rural budget, 9000 cr for Swach Bharat Mission or ‘worst ever’ budget allocation for education or 7000 cr slash in food security doesn’t make any difference to Som Mormu and his villagers. Rather he is concerned about the basic education of 37 traumatized Adivasi children of Fulbari in newly formed Biswanath Chariali district of Assam near Arunachal Pradesh border. Som Murmu is convinced that our great nation and its budget allocation has nothing to do with the education of Adivasi children of his village, hence, he has taken the responsibility on his tiny but strong shoulder.

Adivasi Women Fetching Drinking Water
                                                    Adivasi Women Fetching Drinking Water from an Earthen-Well

The Adivasis of Fulbari witnessed one of the most brutal forms of violence on the eve of Christmas in 2014. A group of terrorists belonging to outlawed National Democratic Front of Bodoland came to their village on the fateful day. They asked for water from the villagers, killed as many as 31 children, women and men and then laughed, sang, danced and disappeared in the nearby jungle. The attacked was not only committed on that particular village, rather a series of attacks were executed in Adivasi villages in Sonitpur, Chirang and Kokrajhar district as well. The violence claimed nearly hundred lives including 4 innocent Bodos who were killed in retaliatory attacks.

More than a year has been passed since the incident happened. But the pain and suffering of the villagers are still on. The worst sufferer of the violence has been the children. Many of the children had lost their parents, siblings, family members and friends. Many of them survived the bullet narrowly. The horrifying experience has traumatized the young minds. Many of them, who once travelled two to three kilometers to attend school, discontinued their study after the violence. The education scenario among Adivasi children is already alarming. Study revealed that the average number of ‘out of school children’ among Adivasis is more than double than that of the state average.

Coming back to the story of Som Murmu, the incident of 23rd December, 2014 changed his life completely. Though the Adivasis of Fulbari living a appalling live but he has never seen so much of pain and agony among his fellow villagers. Starting from recovering the dead-bodies after the massacre to taking the villagers to safe distance and then managing the day to day affairs of the relief camp, Som continued to serve his villagers to get the ex-gratia and rehabilitation grant. When he realized that the children were not going to school, he took initiative to discuss the matter with the villagers and decided to start a school in the villager itself and became the first teacher. Under matriculate Sim understands his limitation; Som himself couldn’t complete his schooling. The nearest high school is 5 kilometers away from the village and there is no provision of roads. Som found out a qualified teacher from outside and convinced the villagers to pay the teacher 40 mound of rice for a year as wage. It was astonishing to observe that the poor people who are battling every day for two square of meals are investing their hard earn rice to educate the children, whereas the our great country even though made law to make primary education a ‘right’ for the children but seems reluctant to implement it.

Actually, we couldn’t find anything in the village to feel the presence of government except the SSB camp, which was set up after the massacre. Basic government services like access to health care, access to pure drinking water, access to social security schemes are distant dream for the villagers. The entire village having over 500 families doesn’t have a single source of pure drinking water; all the households are using the water from ponds and earthen wells for drinking and cooking. When our Prime Minister, in fact the entire government is running campaign for Swach Bharat, 100% villagers go for open defecation. The consequence of open defecation and non-hygiene source of water is affecting the overall wellbeing of the villagers. Two and half years old Manjil Hembrom, who lost his parents in the massacre is suffering from severe skin diseases and he is suffering without basic health care.

Poor road communication is the root of many problems including health emergencies, education, livelihoods etc. Som Murmu took another daring decision to give tight slap on the face of our government. He gave a call to all his villagers to build a five kilometers long village road without any support from the government. 77 villagers have been giving shramdhan since 2nd February, 2015 to address their long standing need. Som is expecting that more people will join his troop and they will complete the task by end of March. Sonil Murmu (25), one of the villagers who are building the village road says that his wife having labour pain and he couldn’t take her to hospital on time. He carried her pregnant wife on a traditional carrier and feels that caused more pain to her. Though his wife Rupai Hembrom survived but their newborn baby died soon after the delivery. And Sonil was not the only one who finds a reason to work without wage to build the road. They hope once the road is built, they will get access to market, school, hospital and many more! This is worthy to mention that many of the Adivasis villagers of Fulbari got their job card under MGNREGA two years back but they are not getting work. Some of the job card holders worked for few days but didn’t get their wage.

Adivasis giving shramdhan to build their village road
                                      Adivasis giving shramdhan to build their 5 kms long village road

Adivasis are one of most marginalized as well as persecuted communities of Assam. Often they have been the soft target terrorists, chauvinists groups as well as government. Socio-economic condition of the Adivasis of Assam is abysmally poor. Adivasis who are working in tea gardens of Assam are still kept as bonded labour and starvation is reality in many of the tea gardens of Assam. Those who have come out from the slavery of garden management and tried to settle outside the garden are facing more cruelty from the state. It is important to remember that Adivasis of Assam are denied the constitutional provision of Scheduled Tribe envisaged in the constitution of India whereas their counter parts in Jharkhand and other states are getting the benefit of ST status.

I sincerely hope, if not our consciences, Adivasi youths like Som Murmu will one day change the destiny of their community.

Assam Flood: How ‘Development’ is leading the march towards catastrophe

Quote Posted on

Assam is one of the most flood prone states in North-Eastern states of India. Flood has almost become an annual event in Assam creating mayhem among the masses. Except two the hill districts of Karbi Anglong and North Cachar Hills, all the plain districts of both Brahmaputra and Barak Valley of Assam are vulnerable to floods in every monsoon starting from May/June to September/October. The flood water causes huge damage to crops, lives and properties (Mandal, 2010). As far as scale is concerned, the annual flood water from river Brahmaputra and its 28 northern and 18 southern tributaries and river Barak affects ¾ of the total number of districts (Phukan, 2005). In 2012, Indian Space Research Organization carried out a study through satellite and remote sensing for extraction of flood disaster food print and assessing the disaster impact in Assam. The study shows that about 4.65 lakh ha area was submerged, 23 of the 27 districts in Assam had more than 5% of the total geographical area submerged, about 3829 villages marooned and 23.08 lakh people were affected (C. M. Bhatt, G. Srinivasa Rao, Asiya Begum, P. Manjusree, S. V. S. P. Sharma,L. Prasanna and V. Bhanumurthy, 2013).

Flood: What History says?
However, history says that flood was not so cruel in Assam just half a century ago. Prior to the great earthquake of Assam in 1950, the magnitude of flood was much lesser and people used to welcome the flood (Phukan, 2005). Furthermore, travellers and soldiers who visited Assam in the medieval period wrote about the amazing rivers and awe-inspiring seasonal rains. Assam’s native people used these factors to their advantage in their battles against other armies” (Barbora, 2015). But the things didn’t go well as the time passed. Prof. Sanjay Barbora argues that the advent of British colonial role and tea plantation as well as other cash crops changed the landscape of Assam in 19th century. The colonial government built railway track and embankment to protect the tea gardens to protect from water-logging. Independent government also followed much of the British path and built embankments and dykes with very short-term economic logic in mind, which radically changed the social structure of the place. Thus, construction of embankment for one village creates waterlogged condition in the fields of another (Barbora, 2015).

Causes behind the increasing number of flood
Prof. Phukan says flood occurs in Assam as a result of multiple factors like a) natural, b) ecological, and c) anthropomorphic. These factors combined with other climatic factors like depression of Bay of Bengal, high sediment transport, deforestation, shifting cultivation, earthquake, landslide etc are influencing the flood situation in Assam (Phukan, 2005). Apart from short-sighted flood control and development policies, destruction of wetlands is another factor which worsening the flood situation in Assam; the ‘Bils’ in Brahmaputra Valley and ‘Haors’ in Barak Valley, which work as natural reservoirs are shrinking drastically. In 1988, total wetland covered area was 49000 ha which has shrunken to here 35630 ha in 2005 (ibid). Within a period of just 17 years, more than 27% of wetland has been destructed. There is no doubt that the rate of this destruction has been increasing. There were large number of natural water reservoir in and around Guwahati city; the human greed has destroyed almost all of them. At one hand wetlands and natural water reservoir are being destroyed and high rise buildings are being constructed, including international chain hotels. One the other, the hills and forest are not spared of, experts say that one of the most important factors behind the flash flood in Guwahati is the mindless human encroachment in the hills, wetlands and water canals (Deka, 2018). Off late administration is working on to evict the illegal encroachment in those natural resources and so far the result is quite encouraging.

Another significant matter is the growing number of flash flood due to excess water released by dams.

Is Development Responsible?
The instances of flash flood have been increasing in Assam. Last year’s flash flood due to cloud burst in Meghalaya’s Garo Hills district caused devastation in Goalpara and Kamrup (Rural) districts of Assam. The affected community thinks that the magnitude of devastation has increased manifolds due to the construction of railway track which blocks the natural flow of rain water from uplands of Garo Hills. The newly constructed railway track to Mendipathar from Goalpara has added more hazard to the existing vulnerability . During monsoon, NEEPCO releases excess water and that creates flood situation in North Lakhimpur district of upper Assam almost every year. Local media reported that, at least one person lost his life while trying to rescue his two brothers in flood water caused by the NEEPCO’s water during last June flood . There are similar instances of flood in lower Assam caused by the excess water released by Kurichu dam of Bhutan . It is a matter of great grief our Prime Minister Modi inaugurated another dam in Bhutan which has potentiality to cause devastating flood in western Assam.

What next – Catastrophe?
Despite all these risks and vulnerabilities, our government is adamant to established 167 dams including mega structures in upper Assam and Arunachal Pradesh which may cause catastrophe to entire downstream civilization. There has been a strong movement in Assam against these dams. The protesters and the experts believe that these dams will affect the flow of water of river Brahmaputra, which will impact on irrigation downstream, and increase the danger of sudden floods in an area that is already highly flood-prone (Rehman, undated). If these sorts of unabated and short-sighted development interventions are continued, no doubt it will definitely lead us towards a deadly future.

References:
Barbora, S. (2015, June 22). Where a state drowns each year: Assam floods and what needs to be done. Retrieved July 10, 2015, from Catch News: http://www.catchnews.com/environment-news/where-a-state-drowns-each-year-assam-floods-and-what-needs-to-be-done-1434943767.html
C. M. Bhatt, G. Srinivasa Rao, Asiya Begum, P. Manjusree, S. V. S. P. Sharma,L. Prasanna and V. Bhanumurthy. (2013). Satellite images for extraction of flood disaster footprints and assessing the disaster impact: Brahmaputra floods of June–July 2012, Assam, India. Current Science , 104 (12), 1692-1700.
Chakraborty, G. (2014). The Demographic Question in the Char Areas of Assam. Social Change and Development , 113-117.
Deka, D. P. (2018, 07 28). Geographical Perspective of Artificial Flood in Guwahati. Retrieved 07 10, 2015, from The Sentinel: http://www.sentinelassam.com/op_ed/story.php?sec=33&subsec=0&id=199066&dtP=2014-07-28&ppr=1
Mandal, R. (2010). Cropping Patterns and Risk Management in the Flood Plains of Assam. Economic and Political Weekly , XLV (33), 78-81.
Phukan, S. D. (2005). Flood – The Annual Mayhem in Assam A Technocrat’s Viewpoint. Ishani , 1 (6).
Rehman, T. (undated). Dialogue of the deaf. In Brahmaputra: Towards unity. thethirdpole.net.

Published on Development Debate

প্ৰব্ৰজন অপৰাধ নে অধিকাৰ?

Quote Posted on Updated on

[যোৱা সংখ্যাৰ লিখনিত আমি প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিলো যে, বাংলাদেশত বসবাস কৰা হিন্দু তথা অন্ন্যান্য সংখ্যালঘু ধৰ্মালম্বী ব্যক্তি সকলৰ সাম্প্ৰতিক আৰ্থ-সামাজিক তথা ৰাজনৈতিক অৱস্থাৰ বিষয়ে আমাৰ ভ্ৰমনকালত লাভকৰা অভিজ্ঞতাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এটি আলোচনা আগবঢ়াম৷ “The Reluctant Fundamentalist”ৰ লিখক মহচিন হামিদে তেওঁৰ শেহতীয়া The Guardian কাকতৰ কলামত লিখিছে “মই প্ৰব্ৰজনক এক মানৱাধিকাৰ হিচাপে বিশ্বাস কৰোঁ, মত প্ৰকাশৰ অধিকাৰ বা জাতি, ধৰ্ম, লিংগ বা যৌন বৈষম্য বিৰোধী অধিকাৰৰ দৰেই মৌলিক এই অধিকাৰ”৷ তেওঁ আৰু লিখিছে যে, আমি সকলোয়ে ঐতিহাসিকভাৱে প্ৰব্ৰজনকাৰী আমাৰ পূৰ্বপুৰুষ বেলেগ কোনোবা ঠাইৰ পৰাই প্ৰব্ৰজিত হৈছিল৷ আগন্তক দিনত, জলবায়ু পৰিবর্তন, ৰোগ, ৰাষ্ট্রৰ ব্যর্থতা, যুদ্ধ আদিৰ ফলশ্ৰুতিত লাখ লাখ হয়তো কোটি কোটি মানুহ এটা দেশ এৰি বেলেগ দেশত আশ্ৰয় ল’বলৈ বাধ্য হ’ব, প্ৰব্ৰজনৰ পূৰ্বৰ সকলো পৰিসংখ্যাই এই প্ৰব্ৰজনৰ আগত ম্লান পৰি ৰ’ব৷ যদি আমি তেওঁলোকৰ প্ৰব্ৰজিত হোৱাৰ অধিকাৰক স্বীকৃতি নিদিওঁ, তেতিয়াহলে আমি এনে এক বৈষম্যমূলক পৃথিৱী সৃষ্ট্ৰি কৰিব গৈ আছো য’ত পাৰপত্ৰবোৰে আমাৰ ‘জাতি’ আৰু সদাবৃদ্ধিপ্ৰাপ্ত বল প্ৰয়োগেৰে আমাৰ পৰা আনুগত্য আদায় কৰাৰ চেষ্টা কৰা হ’ব৷ মহচিন হামিদৰ এই আশাংকা আমাৰ অসম মুলুকত আলোচনা কৰাটো কিমান সমিচিন হ’ব সেয়া যথেষ্ঠ সন্দেহজনক; কিন্তু আজিৰ তাৰিখত আমি এই সত্যক অগ্ৰাহ্যও কৰিব নোৱাৰো৷ অসমত আশীৰ দশকৰ পৰা প্ৰব্ৰজনৰ ওপৰত যিমান আলোচনা-পৰ্যালোচনা হৈছে, সকলোতে বাংলাদেশৰ পৰা আগত মুছলামান প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ ওপৰতে মূলত দৃষ্টি নিবন্ধিত হৈ আছে৷ প্ৰব্ৰজনৰ মানৱিক দিশটো যেনেকৈ দৃষ্টিকটুভাৱে উপেক্ষা কৰা হৈছে, ঠিক তেনেকৈ কৌশলপূৰ্ণভাৱে হিন্দু প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ দিশটোও এৰাই চলা হৈছে৷ বুৰঞ্জীবিধ অমলেন্দু গুহ ডাঙৰিয়াই লিখিছে যে, দেশ বিভাজনৰ পিছৰ পৰা অসমলৈ তেতিয়াৰ পূব-পাকিস্তানৰ পৰা মুছলমান প্ৰব্ৰজনকাৰীৰ আগমন প্ৰায় স্থবিৰ হৈ পৰিছিল আৰু তাৰ ঠাই দখল কৰিছিল হিন্দু প্ৰব্ৰজনকাৰীয়ে৷ কিন্তু অসমত প্ৰব্ৰজন সম্বন্ধীয় বাগধাৰাত এই দিশটো বিচাৰি পোৱা খুবেই মুস্কিল৷ আমাৰ বাংলাদেশ ভ্ৰমনকালত হিন্দু প্ৰব্ৰজনৰ কিছু ঐতিহাসিক তথা সাম্প্ৰতিক কাৰণ বিচাৰি উলিওয়াৰ চেষ্টা কৰিছিলোঁ৷]
চ্যাংৰাবান্ধা-বুড়িমাৰী সিমান্ত চেকপ’ষ্ট হৈ মই অকলে বাংলাদেশত প্ৰৱেশ কৰিছিলোঁ৷ মোৰ সহকৰ্মী তিনিজন আগদিনাই হাতীবান্ধাত উপস্থিত হৈছিল৷ বুড়িমাৰীৰ বাংলাদেশী চেকপ’ষ্টৰ পৰা যাৱতীয় আানুষ্ঠানিকতা সম্পূৰ্ণ কৰি ৰাতিপুৱা প্ৰায় ১১ বজাত মানৱচালিত ভ্যান এখনত উঠি ৰেল ষ্টেচন অভিমুখে যাত্ৰা কৰিলোঁ৷ আকাশ, বতাহ, মানুহৰ অৱয়ভ, এনেকি বুড়িমাৰী স্থলবন্দৰৰ ঘোচষোৰ বিষয়াজনৰ লোলোপ দৃষ্টি; ক’তো একো অমিল প্ৰত্যক্ষ্য নকৰিলো৷ অজানিতে ভূপেনদাৰ কালজয়ী গীতৰ কলি মনত পৰি গ’ল “গংগা মোৰ মা, পদ্মাও মা…………. মোৰ চকুলোৰে দুটি ধাৰা মেঘনা যমুনা” ভ্যানখনত মোৰ লগত এজনী আধা-বয়সীয়া ভদ্ৰ মহিলা৷ আমি একেলগে সিমান্ত পাৰ হৈ আহিছিলো৷ গুৱাহাটীৰ শ্বহিদুল ককাইক জৰুৰী ফোন এটি কৰিবলগা আছিল; সহযাত্ৰীৰ লগত পৰিচয় হোৱাতকৈ বেছি জৰুৰী৷ সিমান্ত পাৰহৈ প্ৰায় এক কিলোমিটাৰলৈকে ভাৰতীয় ম’বাইলৰ সেৱা উপলব্ধ হয়৷ ফোনৰ বাৰ্তালাপ শেষ কৰি মহিলাজনীৰ লগত সৌজন্যমূলক দৃষ্টি বিনিময় কৰিলো৷ মোক সুধিলে “অসমৰ পৰা আহিলে?” বিশেষ একো কথা পতাৰ আগতেই ভ্যান চালকে জনালে যে, নিৰ্ধাৰিত ৰেল-গাড়ীখন ইতিমধ্যে এৰি দিলে৷ আমাক বেলেগ গাড়ীৰে পাটগ্ৰামলৈ গৈ বাছ ধৰিব পৰামৰ্শ দিলে৷ কোনো দিনে ভ্যানগাড়ীত যাত্ৰা কৰাৰ অভিজ্ঞতা মোৰ নাছিল৷ ভ্যানৰ পৰা নামিব গৈ অঘটনে ঘটি গ’ল৷ হাতত থকা গধুৰ মোনাটোলৈ মহিলাজনীৰ লগত একেলগে নামিব যাওঁতে ভ্যানৰ ভাৰসাম্যত বিচ্যুতি ঘটিল৷ পিছফালে সমস্থ ওজন একেলগে পৰাত বেচেৰা ক্ষীনকায় ভ্যানচালক দাং খাই শূন্যত উলমি থাকিল! অগত্যা ক্ষমা খুজাৰ বাহিৰে মোৰ গতন্তৰ নাছিল৷
বিকট হুইছেল বজাই এটা ই-ৰিক্সা আমাৰ ওচৰতে আহি ৰখিল৷ ভাৰা বন্ধোবস্থ কৰি আমি এই বাৰ বেটাৰীচালিত ই-ৰিক্সাত উঠিলোঁ৷ কিছুদিন আগতে আমাৰ দেশৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে এক নিৰ্দেশযোগে দিল্লীত ই-ৰিক্সাৰ চলাচল নিষিদ্ধ কৰিছিল৷ বাংলাদেশী ই-ৰিক্সা চাকলেও চৰকাৰী পঞ্জীয়নৰ বাবে সংগ্ৰাম কৰিব লগা হৈছে৷ বুড়িমাৰীৰ পৰা পাটগ্ৰামলৈ যোৱা ৰাস্তাত ই-ৰিক্সাচালক সন্থাৰ পোষ্টাৰবোৰে তাকে সূচাইছিল৷ সেয়া যিকিয়ে নহওক৷ আমি মূল আলোচনালৈ আহো৷ আমাৰ লগত এইবাৰ আৰু এজন সহযাত্ৰী যোগ দিলে৷ মহিলাজনীতকৈ মানুহজন বয়সত হয়তো দুই এবছৰৰ বেছি হ’ব৷ মানুহজন মোৰ মুখমুখিকৈ বহিছে আৰু মহিলাজনী মোৰ কাষত৷ মসৃন পকী ৰাস্তা, ই-ৰিক্সাৰ ইঞ্জিনৰো কোনো বিষেশ শব্দ নাই, বতাহৰ ফিৰফিৰনি আৰু মাজে মাজে বিকট হুইছেলটো৷ আমি পৰিচয় হ’লো৷ আমি তিনিও ভাৰতৰ পৰা আহি বাংলাদেশত প্ৰৱেশ কৰিছিলোঁ৷ বাংলাদেশ তেওঁলোকৰ জন্মভুমি৷ কিন্তু ভাৰতো তেওঁলোকৰ বাবে কোনোগুনে কম গুৰুত্বৰ নহয়৷ আধা-বয়সীয়া অধিকাৰী উপাধীদাৰী ভদ্ৰমহিলাৰ ভাৰতৰ সৈতে এক নিভিড় সম্পৰ্ক আছে৷ নিজৰ বৰকন্যাৰ স্বামীগৃহ ভাৰতৰ পশ্চিমবঙ্গৰ জলপাইগুৰি জিলাত৷ উচ্চমাধ্যমিকৰ পৰিক্ষা দি উঠি ছোৱালীজনী ভাৰতত থকা আত্মীয়ৰ ঘৰত ফুৰিব গৈছিল৷ তাতে ভাৰতীয় যুৱকৰ লগত প্ৰেম ৷ এৰা প্ৰেমে নিচিনে ঋষি-চন্ডাল; ছোৱালীজনীয়ে মনৰ মানুহজন সিমান্তৰ সিপাৰেহে বিচাৰি পালে৷ অধিকাৰী পৰিয়ালে বাধা নিদিলে বৰঞ্চ ধুম-ধামৰে ছোৱালীৰ বিয়া পাতি দিলে৷ ভাৰতীয় জোৱাই বা বিয়ৈ-বিয়নি লৈ তেখেত ক্ষান্ত থকা নাই৷ নিজৰ বৰপুত্ৰ পশ্চিমবঙ্গৰ কল্যানী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষনাৰ ছাত্ৰ৷ আচলতে, ভাৰতৰ স’তে তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক দীৰ্ঘদিনিয়া৷ ভাইশশুৰ নৰেন্দ্ৰ দুলাল অধিকাৰী নামনি অসমৰ এটি ঐতিহ্যমন্ডিত মহাবিদ্যালয়ৰ গণিত বিভাগৰ মূৰব্বী অধ্যাপকৰ গুৰু দায়িত্ব পালন কৰি অৱসৰ গ্ৰহণ কৰিছে৷ কিন্তু ভাৰতৰ স’তে থকা তেখেতৰ সকলো সম্পৰ্কই মধুৰ নহয়৷ নিজৰ সম্পৰ্কীয় দেওঁৰেকে চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পিছত বাংলাদেশ অসামৰিক সেৱাৰ পৰিক্ষাত স্থান লাভ কৰিও ধৰ্মীয় বৈষম্যতাৰ বাবে মৌখিক পৰিক্ষাত উত্তীৰ্ণ হ’ব পৰা নাছিল৷ আজি তেওঁ ক’লকাতাত চিকিৎসা সেৱা আগবঢ়াই টকা আৰু সন্মান দোয়োটাই ঘটি আছে৷ ই-ৰিক্সাত আমাৰ মুখামুখিকৈ বহি থকা মানুহজনে বিনা আমন্ত্ৰনে আলোচনাত ভাগ ল’লে৷ তেখেত পশ্চিমবঙ্গৰ কোচবিহাৰ জিলাৰ দিনহাটাৰ পৰা আহিল৷ তেওঁৰ দ্বিতীয় গৃহ দিনহাটাত৷ সিপাৰত থকা পৰিয়ালৰ সদস্যৰ লগত এমাহ কাল থাকি আহিল৷
বাংলাদেশৰ ভূমিত ভৰি ৰাখি প্ৰথম যি দুগৰাকী মানুহ লগ পালো, দুয়োগৰাকীৰ ভাৰতৰ লগত থকা এই অদ্ভুত সম্পৰ্কই মোক আচৰিত কৰি তুলিছিল৷ আচৰিত হোৱাৰ অন্যতম কাৰণ আছিল তেওঁলোকৰ সৰলতা৷ যিবোৰ কথা তেওঁলোকে মোক কৈ আছিল বা সঁচা অৰ্থত কৰি আছিল সেইবোৰ ভাৰত বা বাংলাদেশৰ কোনো চৰকাৰেই কেতিয়াওঁ স্বীকৃতি দিয়া নাই৷প্ৰকৃতপক্ষে সেইবোৰ শাস্তিযোগ্য আইন গৰ্হিত অপৰাধ৷ হয়, তেওঁলোকে জানে যে ভাৰতৰ লগত তেওঁলোকৰ সম্পৰ্ক বে-আইনী৷ কিন্তু তেওঁলোকে আজিওঁ বিশ্বাস কৰে যে, বাংলাদেশ হিন্দুৰ বাবে সুৰক্ষিত ঠাই নহয়৷ ৰাজনীতি নামৰ পাখাখেলত যিকোনো সময়ত তেওঁলোকক ব্যৱহাৰ কৰা হ’ব পাৰে৷ মোৰ মুখা-মুখি বহি মানুহজনে ৰাস্তাৰ কাষত থকা সু-বিস্তাৰিত সেউজীয়া ধাননী পথাৰলৈ আঙুলিয়াই কৈ গ’ল – “আজিৰ বাংলাদেশ দুখিয়াৰ দেশ নহয়৷ আমি ভাতৰ অভাৱত ভাৰতত ঘৰ সঁজা নাই৷ আজি শাঁক-পাঁচলিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি মাছ, মাংস, গাখীৰ সকলো আমি নিজে উৎপাদন কৰো৷” মানুহজনে হঠাৎ মোক সুধিলে “আলু কিমানত কিনে আপোনালোকে?” মই বাংলাদেশলৈ যোৱাৰ আগতে হয়তো ৪০ টকাত কিনিছিলো৷ বাংলাদেশত সেই সময়ত প্ৰতি কিলোগ্ৰাম আলুৰ দাম ২৫ টাকা৷ ভাৰতীয় মুদ্ৰাত সেয়া আৰু কম হ’ব৷
নিজ মাতৃভূমিৰ গুন বখানি মানুহজনৰ চকু উজ্জল হৈ পৰিছিল৷ “ইয়াৰ পিছতো আপোনালোকে দেশ এৰি ভাৰতত কিয় ঘৰ সাঁজি আছে?” মোৰ প্ৰত্যক্ষ প্ৰশ্নত কিছু সচকিত হৈ মানুহজনে আকৌ কৈ গ’ল – এইটো সঁচা কথা যে, বাংলাদেশৰ দৰে নদন-বদন দেশ এখন এৰি বেলেগত গৈ থাকিব মন নেযায় কিন্তু ইয়াত হিন্দু সকলৰ নিৰাপত্তা নাই৷ এটা নিৰ্বাচন পাৰ কৰা মানে যেন এটা জটিল পৰিক্ষাৰ দেউনা পাৰ কৰা৷ এক বিৰাট আশাংকা ভৰা সময়৷ কোনেওঁ পূৰ্বানুমান কৰিব নোৱাৰে যে, বাংলাদেশৰ নিৰ্বাচনীৰ পৰিক্ৰমাৰ মাজেৰ হিন্দসলকৰ জীৱন আৰু সম্পতি সুকলমে পাৰ হৈ যাব পৰিবনে নাই৷ সহযাত্ৰী অধিকাৰী বাইদেউৰ মতে – উত্তৰ বংগৰ হিন্দুৰ অৱস্থা তুলনামূলক ভাৱে যথেষ্ঠ ভাল৷ যমুনাৰ সিপাৰে থকা হিন্দুৰ অৱস্থা আৰু তথৈবচ!
আমি ইতিমধ্যে পাটগ্ৰামৰ বাছ আস্থানত উপস্থিত হৈছিলো৷ ই-ৰিক্সাটো আৰু এবাৰ বিকট হুইছেল বজাই ৰখি গ’ল৷ দুয়োজনকে ধন্যবাদ জনাই বাছ আস্থানৰ টিকট ঘৰৰ পৰা হাতীবান্ধাৰ টিকট কাটি বাছত বহিলোঁ৷ যথা সময়ত বাছে যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিলে৷ ঠেক ৰাস্তা৷ দেয়োকাষে সেউজীয়া ধাননী পথাৰ৷ পথাৰৰ মাজে মাজে শাৰী শাৰী ইউকেলিপ্টাছ গছ৷ আৰু অসংখ্য কাঠ ফলা কাৰখানা৷ কৃষি প্ৰধান দেশত ইউকেলিপ্টাছ গছ নিশ্চয় শুভ লক্ষণ নহয়৷ লগতে জলবায়ু পৰিবৰ্তনৰ প্ৰত্যাহ্বান মুকাবিলা কৰিবলৈ বাংলাদেশে যথেষ্ঠ কঠোৰ স্থিতি গ্ৰহণ কৰা উচিত ৷ যিকিয়ে নহওক, এইবাৰৰ বাছ যাত্ৰাত মোৰ সহযাত্ৰী এজন ওখ পাখ সুঠাম পঞ্চাচোৰ্ধ ব্যাক্তি৷ বাংলাদেশ যান-বাহন আৰক্ষীৰ বিষয়া৷ পিন্ধনত শুধ বগা কামিজ, মূৰত নামাজী টুপী আৰু আঁতৰৰ সুন্দৰ সুৱাসত এজন ধাৰ্মিক মুছলমান বুলি অনুমান কৰাত মোৰ অসুবিধা নহ’ল৷ এজন বাংলাদেশী হিচাপে তেওঁ যথেষ্ঠ গৰ্বিত ৷ লগতে ভাৰতৰ প্ৰতি এক বিৰাট শ্ৰদ্ধা আছে তেওঁৰ৷ ত্ৰিছ লাখ শ্বহীদ আৰু দুই লাখ নাৰীৰ সম্ভ্ৰমৰ বিনিয়মত জন্ম লাভ কৰা স্বাধীন বাংলাদেশৰ প্ৰতিজন নাগৰিকে ভাৰতৰ প্ৰতি কৃতজ্ঞ হোৱাটো তেওঁ বিচাৰে ৷ ভাৰত-বাংলাদেশ মৈত্ৰী বাহিনীৰ যৌথ কমান্ডাৰ লেফটেন্যান্ট জেনেৰেল জগজিৎ সিং অৰোৰা বীৰত্বৰ কথা অনৰ্গল কৈ গ’ল৷ বিদেশত গৈ নিজ দেশৰ সেনাবাহিনীৰ সাহসিকতাৰ কাহিনী শুনি বুকু সাতখন-আঠখন হৈ পৰিল৷
কিন্তু মোৰ এইবাৰৰ সহযাত্ৰীয়ে বাংলাদেশত কোনো সাম্প্ৰদায়িক বৈষম্য থকাৰ কথা মানি ল’ব নিবিচাৰে৷ “বাংলাদেশৰ সংবিধানে সকলোকে স্বাধীনভাৱে নিজৰ ধৰ্ম পালন কৰিবলৈ অনুমতি দিছে৷ বৰঞ্চ ভাৰততহে মুছলমানক গো-মাংস ভক্ষণ কৰাত বাধা আৰোপ কৰিছে” মই তেওঁৰ অভিযোগ খন্ডন কৰিলোঁ যদিওঁ আশ্বস্থ কৰিব নোৱাৰিলোঁ৷ তেওঁৰ মতে, বাংলাদেশৰ কিছু হিন্দুয়ে দেশখনৰ প্ৰতি আনুগত্যশীল নহয় আৰু বহুতে সময় আৰু সুযোগ লৈ চৰা দামত নিজৰ ঘৰ সম্পতি বিক্ৰী কৰি ভাৰতলৈ গৈ বাংলাদেশৰ বদনাম কৰে৷ তেওঁৰ লগত তৰ্ক কৰাৰ অভিপ্ৰায় মোৰ নাছিল৷
ইতিহাসৰ পাত লুটিয়ালে আমি দেখা পাওঁযে, দেশ বিভাজনৰ পিছত তেতিয়াৰ পূৰ্ব-পাকিস্তানৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক হিন্দু ভাৰতলৈ ঢাৱলি মেলিছিল৷ সাম্প্ৰদায়িক সংঘৰ্ষ আৰু ভয়-ভীতি, ভূমি বেদখল, বৈষম্য আদি আছিল কাৰণ৷ মুক্তিযুদ্ধৰ সময়ত প্ৰায় এক কোটি বঙালী ভাৰতত আশ্ৰয় লৈছিল৷ চৰকাৰী তথ্যমতে স্বাধীন বাংলাদেশৰ জন্মৰ পিছত তেওঁলোক স্ব-গৃহলৈ উভতি যায়৷ কিন্তু স্বাধীন বাংলাদেশৰ পৰাওঁ হিন্দু সকলৰ প্ৰব্ৰজন গতি অব্যাহত থাকে৷ বঙালী জাতীয়তাবাদী চেতনাৰ কোষত জন্ম লাভ কৰা বাংলাদেশৰ সংবিধানে দেশখনক ধৰ্ম-নিৰেপক্ষ ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল যদিওঁ দেশ স্বাধীন হোৱাৰ মাত্ৰ কেইবছৰমানৰ পিছতে ১৯৭৫ চনৰ আগষ্ঠ মাহৰ ১৫ তাৰিখত জাতিৰজনক তথা তেতিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধান বঙ্গ-বন্ধু শ্বেখ মুজিবৰ ৰহমান সমন্নিতে তেওঁৰ পৰিয়ালৰ ১৮ জনকৈ সদস্য-সদস্যাক হত্যা কৰি সামৰিক বাহিনীয়ে ৰাজপাট দখল কৰিছিল৷ নিজৰ গাধী ৰক্ষাৰ বাবে জিয়া-উৰ-ৰহমানে ধৰ্মীয় মৌলবাদক তুষ্ঠ কৰিবলৈ ১৯৭৭ চনত সংবিধানৰ ‘ধৰ্ম নিৰপেক্ষতা’ৰ সলনি “সৰ্ব্ব শক্তিমান আল্লাহৰ ওপৰত পৰম আস্থা আৰু বিশ্বাস” সন্নিবিষ্ট কৰিছিল৷ জিয়াৰ পিছত, একনায়কত্ববাদী এৰশ্বাদে ‘ইচলাম’ক বাংলাদেশৰ ৰাষ্ট্ৰধৰ্ম হিচাপে ঘোষনা কৰিছিল৷
ভাৰতক বাংলাদেশৰ শত্ৰু আৰু হিন্দুক ভাৰতৰ দালাল হিচাপে প্ৰতিপন্ন কৰিবলৈ এৰশ্বাদ চৰকাৰ উঠি-পৰি লাগিছিল৷ বহুতৰ বাবে এয়া বাংলাদেশৰ মুক্তিযুদ্ধৰ চেতনাৰ পৰিপন্থী আছিল৷ পৰবৰ্তী সময়ত এৰশ্বাদ বিৰোধী জন-আন্দোলনে তাকেই প্ৰমাণিত কৰিছিল৷ সাম্প্ৰদায়িক মেৰুকৰণৰ লগতে কিছু স্ট্ৰাকচাৰেল অপচেষ্টায় বাংলাদেশী হিন্দু সমন্নিতে অন্ন্যান্য সংখ্যালঘুসকলক বেছি যথেষ্ঠ ক্ষতি কৰিছিল৷ তাৰ ভিতৰত শত্ৰু সম্পত্তি আইন ১৯৬৫ (পিছত অৰ্পিত সম্পত্তি অধ্যাদেশ ১৯৭৪ নামেৰে নামাকৰণ কৰা হৈছিল)৷ ১৯৬৫ চনৰ ভাৰত-পাকিস্তান যুদ্ধৰ পিছত পাকিস্তান চৰকাৰে হিন্দুৰ সম্পতি দখল কৰিবলৈ এই কুখ্যাত আইন প্ৰণয়ন কৰিছিল৷ বাংলাদেশৰ জনপ্ৰিয় বাতৰি কাকত ডেইলি স্টাৰৰ ২০০২ চনৰ ৬ জানুৱাৰীত প্ৰকাশিত এক বাতৰি মতে ১৯৬৪ চনৰ পৰা ১৯৯১ চনৰ ভিতৰত উক্ত আইনৰ বাবে আনুমানিক ৫৩ লাখ মানুহ বা প্ৰতিদিনে ৫৩৮জনকৈ মানুহ বাংলাদেশৰ পৰা প্ৰব্ৰজিত হৈছিল৷
পঞ্চগড় জিলাৰ বোদা উপজিলাৰ কাৰ্যবাহী বিষয়াৰ কাৰ্যালয়ত আমাৰ বাবে এক বিশেষ সভাৰ আয়োজন কৰিছিল৷ সভাত বাংলাদেশ অসমাৰিক সেৱা বিষয়াৰ লগত হোৱা আলোচনা কালত বৰ্তমান বাংলাদেশত বসবাস কৰা সংখ্যালঘু সকলৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে জানিব বিচৰাত তেওঁ কয় যে, বাংলাদেশৰ আভ্যন্তৰীণ পৰিস্থিতি যথেষ্ঠ পৰিবৰ্তন হৈছে৷ সংখ্যালঘু-সংখ্যাগুৰু সকলোৰে অৱস্থাৰ আগতকৈ ভাল হৈছে৷ তেওঁৰ আমোলাতান্ত্ৰিক জবাবত আমি সন্তোষ্ঠ হ’ব পৰা নাছিলোঁ৷ আমাৰ follow up প্ৰশ্নৰ উত্তৰত তেওঁ ক’লে যে, চৰকাৰৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ আসনত বহি যদিওঁ সকলো প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিয়া সহজ নহয়, কিন্তু এইটো সঁচা যে, আজি দেশত এক পৰিবৰ্তন আহিছে৷ আজি কোনো হিন্দু নিৰ্যাতিত হৈ দেশান্তৰিত হ’ব লগা পৰিৱেশ বাংলাদেশত নাই৷তেওঁ অলপ আক্ষেপেৰেই ক’লে যে, এনে বহু মানুহ আছে, যিসকলে বাংলাদেশত অপৰাধ সংগঠিত কৰি ভাৰতত আশ্ৰয় লয় আৰু চল-চাই বাংলাদেশৰ বদনাম কৰে৷ আমি যি প্ৰতিষ্ঠানৰ আমন্ত্ৰণত বাংলাদেশলৈ গৈছিলোঁ, সেই প্ৰতিষ্ঠানে আদিবাসী আৰু পিছপৰা জনজাতিৰ অধিকাৰ ৰক্ষাৰ বাবে এক বিশেষ প্ৰকল্প ৰূপায়ত কৰি আছে৷ “ইএছডিও-প্ৰেমদ্ধীপ” নামৰ উক্ত প্ৰকল্পৰ আইনী উপদেষ্টা ইমৰান হুছেইনৰ লগত হোৱা এক দীঘলীয়া সাক্ষাতকাৰত অৰ্পিত সম্পতি আইনৰ নামত কিদৰে অশিক্ষিত আদিবাসী সকলৰ ভূমি ‘বঙালী’সকলে হস্থগত কৰিছিল সেই কথা আমাক ধৈৰ্য্যসহকাৰে কৈ গৈছিল৷ ‘বঙালী’ বুলি কওঁতে তেওঁ ‘বঙালী মুছলমান’ আৰু ‘বঙালী হিন্দু’ দুয়োকে সাঙুৰি লৈছিল৷ বৰ্তমানৰ চৰকাৰে সেই ক’লা আইন বাতিল কৰি “অৰ্পিত সম্পত্তি প্ৰত্যাবৰ্তন আইন ২০১০” প্ৰণয়ণ কৰিছে৷ অধিবক্তা ইমৰানৰ নেতৃত্বত ইতিমধ্যে বহুতে হেৰুৱা সম্পত্তি উভতাই পাবলৈ সক্ষমো হৈছে৷ ইক’ ছছিয়েল ডেভেলপমেন্ট অৰ্গেনাইজেশ্বনত ব্যবস্থাপনা প্রশিক্ষণার্থী হিচাপে নিয়োজিত বিভুতি ভুষন সিনহাৰ মতে, হিন্দুসকল ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজিত হোৱাৰ কাৰণ কিছু পৰিমানে মনস্তাত্বিক৷ বাংলাদেশ জাতীয় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ইংৰাজীৰ স্নাতোকত্তৰ ডিগ্ৰীদাৰী সিনহাৰ মতে এজন হিন্দু হিচাপে ভাৰতৰ নাগৰিক হ’ব পৰাটো এটা মৰ্য্যাদাৰ কথা৷ সিনহাৰ কথাবোৰ কিছু খহঠা অনুভৱ হলেওঁ কিছুমান খন্ডিব নোৱাৰা উদাহৰণেৰে এটা গোটেই আবেলি মোক কাবু কৰি ৰাখিছিল৷ তেওঁৰ পৰা পোৱা Clueৰ ভিত্তিত বিভিন্ন উৎসৰ পৰা আমি গম পাইছিলোঁ যে, এনেকি হিন্দু ধৰ্মালম্বী এজন সন্মানীয় সংসদ সদস্যেওঁ ভাৰতত মাটি কিনি ঘৰ সাজি ৰাখিছে!
২০০৯ চনৰ জানুৱাৰী মাহৰ পৰা বাংলাদেশত শ্বেইখ হাছিনাৰ নেতৃত্বাধীন আওয়ামী লীগ চৰকাৰে বাহ্যিক দিশত যথেষ্ঠ পৰিবৰ্তন কৰা ইতিমধ্যে আন্ত:ৰাষ্ট্ৰীয় মহলত চৰ্চা লাভ কৰিছে৷ বিশেষকৈ ধৰ্মীয় মৌলবাদ নিৰ্মূল আৰু যুদ্ধ-অপৰাধীৰ বিচাৰ প্ৰক্তিয়াই গোটেই বিশ্বত একপ্ৰকাৰ খলকনিৰ সৃষ্টি কৰিছে৷দিলৱাৰ হুছেইন ছাইদীৰ দৰে আন্তৰ্জাতিকভাৱে স্বীকৃত ইচলামিক পন্ডিতক যাৱৎজীৱন কাৰাদন্ডৰে দন্ডিত কৰাৰ সাহস কৰিছে৷বহুতে আকৌ বাংলাদেশৰ আন্ত:ৰাষ্ট্ৰীয় অপৰাধ ট্ৰাইবুন্যালক পক্ষপাতদুষ্ঠ বুলি সমালোচনাওঁ কৰিছে৷ কিন্তু এটা কথা অনস্বীকাৰ্য্য যে, হাছিনা চৰকাৰে দেশখনত বসবাস কৰা সংখ্যালঘুসকলৰ নিৰাপত্তাৰ এক স্থায়ী পৰিবেশ ঘুৰাই আনিবলৈ সক্ষম হৈছে৷ ১৯৭৭ চনত অবলুপ্তি ঘটা ‘ধৰ্ম-নিৰপেক্ষতা’ক সংবিধান সংশোধনৰ জড়িয়তে আকৌ সন্নিবিষ্ট কৰি উদাৰতা প্ৰকাশ কৰাৰ লগতে দেশখনত গণতন্ত্ৰক মজবুত কৰাৰ প্ৰয়াস কৰিছে৷ এই খিনিতে উল্লেখ কৰা বাঞ্ছনীয়যে, ‘ইচলাম’ এতিয়াওঁ বাংলাদেশৰ ৰাষ্ট্ৰধৰ্ম হিচাপে স্বীকৃত হৈ আছে৷ বাংলাদেশী সংবিধানৰ এই অদ্ভুত পৰস্পৰ-বিৰোধী স্থীতিৰ বিষয়ে দেশখনৰ আগশাৰীৰ সাংবাদিক তথা লিখক হাৰুণ হাবিব চাহাবৰ প্ৰতিক্ৰিয়া জানিব বিচাৰিছিলোঁ৷ হাবিব চাহাবৰ মতে, বাংলাদেশৰ সংবিধান সম্পূৰ্ণ ধৰ্ম-নিৰপেক্ষ কৰিবলৈ এতিয়াও বাকী আছে তথাপিও সংশোধনবোৰ (১৫তম) যথেষ্ঠ বৈপ্লৱিক আৰু মুক্তিযুদ্ধৰ চেতনাৰে উদ্ভোব্ধ আছিল৷
United Nations Human Rights Council ৰ ২০১৩ চনৰ বাংলাদেশৰ Periodic Reviewৰ প্ৰতিবেদনত প্ৰকাশিত তথ্যমতে, বাংলাদেশ চৰকাৰে পঞ্চদশ সংবিধান সংশোধনীৰ জড়িয়তে কেৱল ধৰ্ম-নিৰপেক্ষতাক এটি মূলনীতি হিচাপে ঘুৰাই অনা নাই বৰঞ্চ প্ৰতেক সংখ্যালঘু ধৰ্মালম্বীৰ বাবে পুজিৰো আৱন্টন দিছে৷ উক্ত পতিবেদনত চৰকাৰৰ উদৃতি দি কোৱা হৈছে যে, “প্ৰতেক নাগৰিকে নিজ নিজ ধৰ্ম পালন কৰাৰ অধিকাৰ আছে, কিন্তু উৎসৱ সলকোৰে বাবে”৷ যিসময়ত পৃথিৱীৰ বৃহত্তম গণতন্ত্ৰত সুশাসনৰ নামত খ্ৰীষ্ট্ৰীয়ান ধৰ্মালম্বীৰ বৰদিনৰ ছুটি বাতিল কৰা হ’ল সেই সময়ত বাংলাদেশৰ এই প্ৰতিবেদন পঢ়ি লজ্জা অনুভৱ কৰাৰ বাহিৰে আমি আমি আৰু কি কৰিব পাৰো?
প্ৰতিবেদনটোয়ে আৰু উল্লেখ কৰে যে, কক্সবাজাৰ জিলাৰ ৰামু আৰু তাৰ পাৰ্শৱৰ্তী এলেকাৰ বৌদ্ধ ধৰ্মালম্বীসকলৰ ওপৰত হোৱা আক্ৰমণৰ বিৰোদ্ধে চৰকাৰে কঠোৰত ব্যৱস্থা গ্ৰহন কৰিছে৷ অপৰাধীক কৰায়ত্ত্ব কৰাৰ লগতে, কৰ্তব্যত অৱহেলা কৰা নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ ওপৰতো ব্যৱস্থা লোৱা হৈছে৷ ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱা ধৰ্মীয় স্থানসমূহ চৰকাৰী ব্যয়ত পুনৰ্নিৰ্মানৰ ব্যৱস্থা কৰিছে৷ আমি আমাৰ দেশৰ সংখ্যালঘুৰ নিৰাপত্তাৰ খাতিৰত ইয়াৰ কিঞ্চিতো আশা কৰিব পাৰিম নে? ১৯৮৩ চনৰ এই ফেব্ৰুৱাৰী মাহতে, গুৱাহাটীৰ পৰা এঘন্টাৰ দূৰৈত দিন-দুপৰত তিনি সহস্ৰাধিক মুছলমানক হত্যা কৰা হৈছিল কিন্তু আমাৰ তথাকথিত ধৰ্মনিৰপেক্ষ বৃহত্তম গণতন্ত্ৰই এজন অপৰাধীকো শাস্তি দিব নোৱাৰিলে৷ যিসময়ত অসমৰ বিটিএডিৰ পৰা উদ্ভাস্তু হোৱা সংখ্যালঘু নাগৰিক সকলক পুনৰবাসনৰ বাবে চৰকাৰে একো ব্যাৱস্থা গ্ৰহন নকৰিলে; সেই সময় বাংলাদেশৰ পৰা ত্ৰিপুৰাত আশ্ৰয় লৈ থকা চাকমা শৰনাৰ্থীসকলক ঘুৰাই নিবলৈ বাংলাদেশ চৰকাৰে প্ৰচেষ্টা চলাই আছে৷ ইতিমধ্যে ১২,২২২ জন জনজাতীয়লোকক উভতাই নিয়াৰ যাৱতীয় আনুষ্ঠানিকতা সম্পূৰ্ণ হৈছে৷
আজিৰ সংখ্যাত আৰু বিশেষ লিখিব বিচৰা নাই৷ পৰবৰ্ত্তী সংখ্যাত বাংলাদেশৰ আৰ্থ-সামাজিক তথা মানৱ উন্নয়নৰ ওপৰত আলোকপাত কৰি আমাৰ অভিজ্ঞতা আলোচনা কৰাৰ চেষ্টা কৰিম৷ বাংলাদেশৰ সংখ্যালঘু জাতি-উপজাতিৰ উন্নতি কামনা কৰি সামৰিছোঁ৷

References:
Choudhury, I. U. (2009). Caste-based Discrimination in South Asia: A Study of Bangladesh. New Delhi: Indian Institute of Dalit Studies.
Council, U. N. (2013). UPR Bangladesh 2013. Dhaka: Human Rights Forum, Bangladesh.
De, S. (2005). Illegal Migrations and the North East. Kolkata: Maula Abul Kalam Azad Institute of Asian Studies, Kolkata.
Hamid, M. (2014, November 21). why migration is a fundamental human right. Retrieved January 18, 2015, from The Guardian: http://www.theguardian.com/books/2014/nov/21/mohsin-hamid-why-migration-is-a-fundamental-human-right
United States Commission on International Religious Freedom (2006). Policy Focus, Bangladesh. Washington: United States Commission on International Religious Freedom.
The Daily Star. (2014, August 15). BANGABANDHU AND LAPSES IN HIS SECURITY. Retrieved January 20, 2015, from The Daily Star: http://www.thedailystar.net/the-star/bangabandhu-and-lapses-in-his-security-36973
গুহ, অ. (2011, January). ব্ৰহ্মপু্ৰ উপত্যকাৰ অসমীয়া সমাজত বহিৰাগত: এক দৃষ্টিপাত. জাগৰণ, চৰ-চাপৰি সাহিত্য পৰিষদ, অসম .

Celebrated Diwali with Street Children : A Life Time Experience

Quote Posted on Updated on

My friend Nilesh called me before Diwali and shared a plan to celebrate this Diwali differently. We pledged not to crack the fire crackers. As per the plan we reached Lakhtakia area of the city at 6pm on the day of Diwali. We, a group of the 10 youths from Tata Institute of Social Sciences and Gauhati University and Mr. Indrajit Sinha, a post graduate from Rajiv Gandhi Nation Institute of Youth Development assembled beneath the fly over. Mr. Sinha is the Director of “We Are Young” foundation. The young director briefed us about the programme, dos and don’ts etc.

As per the programme we started moving towards Fancy Baazar area to meet the street children and wish them “Happy Diwali” as well as to share sweets, chocolates as a part of our Diwali celebration. We got scattered and approached the children individually. One the major objective of the programme was to sensitise ourselves about the issues related to the street children. We loved the idea!

Diwali 3

I moved towards Sani Mandir area, one of the busiest streets of Fancy Bazaar. I first encounter with Mamata Kumari, a 7-8 years old girl child. I approached her, offered her a laddoo and tried to chat with her. But she was not interested to talk to me and even I felt she was not happy to get the sweet. I tried to know about her family. Her mother is physically challenged, can’t walk. Her father works in a hotel in railway platform. Her elder sister collects scrap. And she begs!

–          How much you earn per day? I asked.

–          She replied “one hundred to two hundred per day!”

I was shocked! I couldn’t believe. I offered her 10 rupees note to know her arithmetic.

I asked:

–          Now what is your today’s income?

–          Two hundred and ten. She replied and asked for another ten rupees.

We talk many things. When and why they have come to Guwahati? Who are left in their family at Siliguri? Does she remember them etc etc.

She is smart, talented and cute. Moreover, she is an earning member of her family! I realise, why a small laddo couldn’t bring smile to her face? In fact, she is carrying the responsibility of an adult!

My next guest was a Guljar Hussain, he may be 4 to 5 years of age. He doesn’t know his father’s name, native address or even his mother’s name.

I asked:

Abba ki kore? (What your father does)”

–          Abba? Abba masjid banay. (Abba makes mosque). (I guess as mason)

I kept asking:

What you are doing here?

–          I, I stay in a fruit shop”.

What you do in the fruit shop?

–          Nothing

Then why do you stay in the fruit shop?

–          The shop keeper gives me food

I couldn’t ask any more questions. I couldn’t control my emotion. He opened a match box from his pocket and long (rope like) cracker. He puts the fire on and started walking towards the fruit shop. The light of the cracker made his face more pale and thirsty. I stood like a statue for a while!

I moved towards Sani Mandir. I saw a group of such children were surrounding Indrajit Sinha, our moderator, as he was distributing some chocolates among them. He finished his chocolates within seconds. I lost him somewhere.

I gathered some strength to talk to the children. This was a group. I targeted one, so that I can talk to him openly. He is Alam. I asked his full name “Alam only”. His native house is in Kalgachia in Barpeta district. I couldn’t continue the talk as others came. Everybody started talking to me. Manjul, Bishnu, Sunita, Munni, Ainuddin; everyone has a story to share. Manjul, he has five brothers in his house somewhere in Kalaitoli char. He is alone in Guwahati. He stays with Bishnu along with few others in Railway gate No. 3. They have their tarpaulin house.

Another cute girl, she was smiling while I was talking to Manjul.

I asked her:

What is your name?

–          I have no name (laughing out loud)

Who are there in your family?

–          Maa, Abba, three sisters and me

She is from Besimari. Two of her sisters and she use to beg here and elder sister work as domestic helper. Suddenly everybody ran away from me, even I couldn’t ask about her parents! I saw a person was distributing samosa after his prayer at the Mandir. Everybody surrounded him as like as our moderator Indrajit was!

I was returning to the place where we assembled first. A thought came to my mind spontaneously, when the communalism is a decisive factor in our national politics; Manjul, Bishnu, Alam and Sunita are living under the same tarpaulin, eating the same samosa and fortunately they all are thousands miles away from the vague called superpower INDIA!

Disaster Risk Reduction Day Celebrated in Guwahati

Quote Posted on Updated on

International Disaster Risk Reduction Day was celebrated on 29th of October 2013 under the auspices of District Disaster Management Authority (DDMA) Kamrup (Metro) and Assam State Disaster Management Authority (ASDMA) Govt. of Assam in collaboration with Inter Agency Group-Assam (IAG-Assam). IAG-Assam is an umbrella organisation of development organisations working in Assam. One of the major objectives of the group is to collectively response any disaster and also to create awareness to mitigate the disaster risks.

The theme of for 2013 International Day for Disaster Risk Reduction is “Living with Disability and Disaster”. The disabled persons are more prone to disaster risks not only because of the challenges they face; but also due to the negligence of the family members and neighbours.

A number of programmes and events were organised in connection of the occasion. The celebration started with a walkathon from DC office compound of Kamrup Metro district and ended at circuit house via Meghdoot Bhawan, Cotton College, Dighali Pukhuri and Gauhati High Court. The “Walkathon” was flagged off by the Additional Deputy Commissioner, (Disaster Management) CEO, DDMA, Kamrup Metro, in the presence of Mr. Kaustav Talukdar, District Project Officer, DDMA, Kamrup (Metro). Nearly four hundred participants from various organisations, government offices, universities, colleges and differently able students from different institutions also participated in the walkathon. The participants displayed various banners and play cards to send a message to society to treat the disabled during disaster sensitively. Some of the play cards read to respect the dignity and wishes of the persons with disability and also appeal to render post disaster emergency services to the persons with disability without any discrimination.

Participating in the walkathon Mr. Puberun Deka Phukan, Programme Officer, Aide et Action International says “We hope that this programme will help to sensitise the people to reduce the risks of disaster and especially to ensure the inclusion of persons with disability in the whole process of disaster risk reduction” Mr. Phukan’s organisation Aide et Action International holds the responsible portfolio of treasurer at Inter Agency Group, Assam.IMG_1837

Central venue of the celebration was at Shishu Sarothi, Guwahati, a premier organisation working on disability and policy advocacy in north east India. The events at Shishu Sarothi started with music, drama and arts performed by differently able persons. National Disaster Response Team from Indian Red Cross Society performed a mock drill on post disaster response and management. Street plays were also organised in various places of the city by the students of Assam Don Bosco University and members of Grammya Vikas Mancha (GVM), Nalbari to sensitise the people about the plight of the disabled persons and their vulnerability during disaster.

A penal discussion was held at the venue centred on the theme of disaster and disability. Eminent experts from both government and civil society groups participated as panellists. Panel of Mr. Ravindra Nath, Ashoka Fellow, Engineer and Mentor, Rural Volunteer Centre (RVC), Professor Sandhya Limaye, Centre for Disability Studies and Action, School of Social Work, Tata Institute of Social Sciences, Mumbai, Mr. Rajesh Dutta, Engineer and Consultant, Assam State Disaster Management Authority (ASDMA) and Mr. Kaustav Talukdar, District Project Officer, District Disaster Management Authority (DDMA), Kamrup (Metro) discussed the various aspects of the theme and the discussion was moderated by Mr. A.K. Goldsmith, Director, Asian Rural Life Development Foundation (ARLDF). A Plan of Action (POA) was drafted based on the recommendations of the panel discussion and would be forwarded to Assam State Disaster Management Authority.